Huwelijksdispensaties

Bij rooms-katholieke huwelijken komt het regelmatig voor, dat een huwelijk met dispensatie is gesloten. De drie belangrijkste dispensaties zijn: trouwen in de gesloten tijd (tempore clauso) en dispensaties wegens te nauwe bloedverwantschap (consanguinitatis) of aanverwantschap (affinitatis) tussen bruidegom en bruid. Dispensatie voor trouwen in de gesloten tijd betekent dat bruidegom en bruid vrijstelling krijgen om in de advent of vasten te trouwen. Dispensatie wegens bloedverwantschap wordt verleend als de bruidegom en bruid gemeenschappelijke grootouders (2e graad), overgrootouders (3e graad) of betovergrootouders (4e graad) hebben. Het kan daarbij voorkomen dat een betovergrootouder van de bruidegom dezelfde persoon is als een overgrootouder van de bruid. Er is dan sprake van een dispensatie in de 3e en 4e graad. Soms komt het voor, dat de huwelijkspartners langs een lijn een gemeenschappelijke betovergrootouder hebben en langs een andere lijn een gemeenschappelijke overgrootouder. Er is dan sprake van een dubbele dispensatie. Dispensatie wegens aanverwantschap komt alleen voor als minstens één van de huwelijkspartners eerder gehuwd is geweest. Als bijvoorbeeld een man als weduwnaar trouwt en zijn eerste echtgenote had eenzelfde overgrootouder als de vrouw waar de man nu mee trouwt vindt dispensatie plaats wegens aanverwantschap in de 3e graad. Ook hier kan dubbele dispensatie optreden. Als genoemde weduwnaar en zijn a.s. vrouw een gemeenschappelijke betovergrootvader hebben vindt er behalve dispensatie wegens aanverwantschap in de 3e graad ook dispensatie wegens bloedverwantschap in de 4e graad plaats. Vermeldingen van dispensaties kunnen een belangrijk hulpmiddel zijn bij stamboomonderzoek.(https://www.regionaalarchieftilburg.nl/home/blog-detail/algemeen/2012/12/29/huwelijksdispensaties-bij-de-rooms-katholieke-kerk-(1)/) In de kerkboeken uit Freren zijn voor de Kloppenborg familie meerdere dispensaties te vinden. Ook de afwezigheid van een dispensatie kan een aanwijzing geven.

Voor protestanten waren huwelijken tussen neven en nichten geen probleem en waren dispensaties niet nodig.

Elisabeth Kloppenborg-Uthoff en de stamboom van Herman Wilde

Herman Wilde publiceerde in zijn dagboek een groot aantal gegevens over zijn voorouders. Zijn schoonmoeder was Elisabeth Kloppenborg, vrouw van George Uthoff. Hun dochter Gertrud Uthoff, Herman Wilde’s vrouw, is geboren in 1639. Elisabeth zal dus rond 1615 geboren zijn.

Een kleindochter van Herman Wilde, Anna Elisabeth Hollen trouwde met Bernard Kloppenborg, de rentmeester van Hange. Een andere kleindochter, Helena Maria Vissink trouwde met Johan Anton Kloppenborg, een zoon van voorvader Herman-Jan Kloppenborg. Beide keren was er geen huwelijksdispensatie. Wat betekent dat?

Een kleindochter heeft bloedverwantschap in de 2e graad. Elisabeth was in de derde graad verwant. Haar vader, NN Kloppenborg was dus in de vierde graad verwant met de kleindochters van Herman Wilde. De Kloppenborg familie en Herman Wilde waren streng katholiek en volkomen op de hoogte van alle familierelaties. Het is dus uitgesloten dat ze zonder dispensatie trouwden. NN Kloppenborg is dus niet in de vierde graad verwant met de Kloppenborg echtgenoten. Wie waren dat?

Laten we het schema erbij nemen:

Johan Anton, zoon van Herman-Johan, kleinzoon van Hendrik, achterkleinzoon en dus derde graad van Herman, en vierde graad van Alef Jans Kloppenborg.

Bernard, rentmeester, zoon van Herman, kleinzoon van Bernd, achterkleinzoon en dus derde graad van Boldewijn, en vierde graad van Jan Kloppenborg.

Conclusie: Elisabeth is niet uit de linkertak. Als ze uit de rechtertak van Gerd en Alef Cloppenborg komt, en ze geboren is rond 1615 is ze een zus van Henricus en Gerd Cloppenborg. De namen van haar dochters, Gertrudis en Helena komen echter niet voor in deze tak. Mogelijk is ze de dochter van een broer van Jan en Gerd die niet vermeld is op dit schema.

De zonen van Herman-Jan getrouwd met de dochters van Bernard Kloppenborg

Fredericus Wilhelmus, zoon van voorouder Herman-Johan trouwde in 1750 met Cornelia Gertrudis Kloppenborg, dochter van rentmeester Bernard Kloppenborg. Henricus Adolphus Kloppenborg, ook zoon van voorouder Herman-Johan trouwde in 1749 met Helena Maria Gesina Kloppenborg, ook dochter van rentmeester Bernard Kloppenborg. Bij beide huwelijken was geen dispensatie. Dit betekent dat de kinderen minstens 5e graad verwijderd waren.

Zonen van Herman Johan, kleinzonen van Hendrik, achterkleinzonen en dus 3e graad van Herman, vierde graad van Alef.Dochters van Bernard, kleindochter van Herman, achterkleindochters van Bernd, vierde graad van Boldewijn. Er is geen dispensatie nodig.

Friedrich Wilhelm Kloppenborg X Susanna Margaretha Holt

Op 24-10-1795 te Freren trouwden Friedrich Wilhelm Cloppenborg ex Freren met Susanna Margaretha Holt ex Holthausen paroch Lingen met dispensatie 4e, en 3e en 4e graad bloedverwantschap. Hij was 33 jaar, zij 24. Er was een dubbele verwantschap: aan een kant twee betovergrootouders, aan een andere kant een betovergrootouder en een overgrootgrootouder.

Concreet betekent dit: Friedrich en Susanne hadden ieder de 16 betovergrootouders. Een daarvan (of een echtpaar) is hetzelfde bij beiden. Verder is een van de overgrootouders van een persoon ook een van de betovergrootouders van de ander.

Friedrich Wilhelm is de zoon van Johan Anton en kleinzoon van voorvader Herman Johan Kloppenborg. Deze was getrouwd met Amelia Holt, dus een bloedverwantschap via Holt is waarschijnlijk.

Laten we de stambomen bekijken:

• Friedric Wilhelm Kloppenborg *24-2-1761 Freren, +4-4-1815 Freren
  • 1 Johan Anton Kloppenborg *3-4-1710 Freren, +3-3-1785 Freren
    • 2 Herman Johan Kloppenborg *c1680, +19-11-1756 Freren
      • 3 Hendrik Adolf Kloppenborg c1645
      • 3 ?
        • 4 Herman Kloppenborg senior +1680
    • 2 Amalia Wilhelm Holt *c1685 Oldenzaal, +16-4-1758 Freren
      • 3 Herman Holt *29-4-1640
        • 4 Johannes Holt
        • 4 Lucretia Weckeres
      • 3 Sophia Becker
  • 1 Anna Gesina Aleid Slomer *26-12-1720 Freren, +14-3-1804 Freren
    • 2 Wilhelmus Heit *c1680 Beesten
      • 3 Helmich Heit
      • 3 ?
    • 2 Anna Sloemer *c1695? Freren
      • 3 NN Sloemer
      • 3 ?
• Susanna Margarathe Maria Chris Holt *21-11-1770 Holthausen, +10-11-1854 Freren
  • 1 Herman Bernard Kleve *14-3-1744 Lengerich, +21-1-1819 Holthausen Lingen
    • 2 Gerard Kleve *25-10-1699 Lengerich, +9-7-1772 Lengerich
      • 3 Gerd Kleve
      • 3 Tecla Kremers *c1665?
    • 2 Anna Marg Volcker c1705? Lengerich, +27-1-1774 Lengerich
      • 3 Herman Volcker *6-4-1674 Lengerich, +10-5-1726 Lengerich
        • 4 Herman Volcker
        • 4 Thobia ?
      • 3 Anna Maria Hamm *24-10-1683 Lengerich, +5-4-1749?
        • 4 Hendrik Ham
        • 4 ?
  • 1 Anna Ida Aleid Holt *8-5-1738 Holthausen Lingen, +3-2-1806 Kleinemeer
    • 2 Jan Herm Mudden/Muller *28-12-1707 Loo Bokeloh Meppen
      • 3 Herm Mudden Asland *14-2-1673 Bokeloh Meppen
        • 4 Herman Moddens
        • 4 Anna Pinkers
      • 3 ?
        • 4 ?
        • 4 ?
    • 2 Susanna Holt *15-2-1699 Holthausen, +23-11-1775 Holthausen Lingen
      • 3 Herman Holt *5-3-1662 Holthausen Lingen, +17-1-1743 Holthausen
        • 4 Henricus Holt, *13-4-1631 Holthausen, Lingen, +18-4-1671 Biene, Lingen
        • 4 Helena Swarten *6-2-1633 Plankorth, Bawinkel, +7-9-1673
      • 3 Anna Marg Brookhuis *2-2-1665 Brockhausen, +5-6-1700 Holthausen Lingen
        • 4 Joannes Brookhuis *18-7-1627 Brockhausen
        • 4 Helena Bohmer *16-7-1634 Lingen

De achternaam Holt komt bij beiden voor. Herman Holt en Henricus Holt zijn broers. Dit zou de dispensatie 3e en 4e graad kunnen verklaren, alhoewel het meer 4e en 5e graad verwantschap lijkt te zijn.

De tweede dispensatie is 4e graad. Overgrootvaders van Friedrich Wilhelm hebben de namen Kloppenborg, Holt, Heit en Sloemer. Afgezien van Holt zijn deze namen niet direct in de lijst van voorouders van Susanna Holt.

Intermezzo – Amelia Holt

Voorvader Herman Joannes, 1679-1756 uit Freren bij Lingen was gehuwd met Amelia Wilhelmina Holt. Wie was zij? Waar komt ze vandaan?

Van Amalia Wilhelmina Holt is geen doopakte gevonden. De voornaam Amelia komt niet voor in de omgeving van Freren en Lingen.

Mogelijk is genoemd naar Amalia Wilhelmina (Hannover, 21 april 1673 — Wenen, 10 april 1742) prinses van Brunswijk en later keizerin van het Heilige Roomse Rijk. Ze was een dochter van hertog Johan Frederik van Brunswijk-Lüneburg en Benedicta Henriette van de Palts (1652–1730). Op 24 februari 1699 huwde zij te Wenen met aartshertog Jozef van Oostenrijk, de latere keizer Jozef I.

Er was ook Amalia van Solms (1602-1675), echtgenote van prins Frederik Hendrik van Oranje. Hij was stadhouder van de soevereine provincies Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland en Overijssel en als opperbevelhebber van het Staatse leger. Mede door de invloed van Amalia werd de 80 jarige oorlog in 1646 beëindigd. De Nederlandse kroonprinses Amalia is een achterkleinkind en naar haar vernoemd.

Op  9-11-1705 trouwde Herman Johan Kloppenborg in Freren met Amalia Wilhelmina Holt. Getuigen bij het huwelijk waren een Kloppenborg met een bijna onleesbare voornaam, mogelijk Henric, en Catharina Margaretha Voss.  https://data.matricula-online.eu/de/deutschland/osnabrueck/freren-st-vitus/0075/?pg=8

Op 28 Maart 1708 is een Herman Holt doopgetuige bij de doop Hermanus Bernardus van Herman Joannis Kloppenborg en Amalia Holt https://data.matricula-online.eu/de/deutschland/osnabrueck/freren-st-vitus/0078/?pg=8

Zij vorderen geld in Bentheim, als erfgenamen van Johan  Holt(z) in Bentheim, samen met Adolph Friedrich Holt, waarschijnlijk haar broer. De tijd van de vordering is 1710, maar de lening lijkt uit 1666 te zijn.

(Bur.C – 191) Forderung der Erben des Johann Holt(z), Adolph Friedrich Holt und Herrn Joann Kloppenborg als Ehemann der Amelie Holt zu Bentheim, auf 150 Rt. http://www.archive.nrw.de/ms/search?link=VERZEICHUNGSEINHEIT-Vz_317D1732-47ED-4C91-B1F4-B6C0865E71C1 

Een zoektocht naar Adolf Friedrich Holt levert een Adolf Frederik Lesker op, zoon van Margaretha Holt uit Oldenzaal.

Margaretha Holt uit Oldenzaal trouwt in 1739 in Amsterdam, 28 jaar oud. Moeder Maria Nieuwenhuise. Eerste zoon Bartolmeum, vader echtgenoot Philipus Lesker. Tweede zoon Adolf Frerik, genoemd naar A F Holt, broer van Amalia Holt?https://www.openarchieven.nl/saa:781ecdfc-d098-4615-ba2f-791f346df5ce

Dit blijkt inderdaad zo te zijn. De echtgenoot van Maria Nieuwenhuis is Adolf Frederik Holt.

• Naam Holt / Hold, Adolf Frederik 
• Geboren vóór 1687 
• Geslacht Mannelijk 
• Overleden 23 aug 1728 Oldenzaal (gemeente), OV, NLD V
• Persoon-ID I9840 Dorp en Marke Losser | Nijenhuis_test
• Laatst gewijzigd op 15 nov 2022 
• Vader Holt, Herm,   geb. vóór 1669 
• Moeder Bekker, Sophia,   geb. vóór 1669 
• Gezins-ID F2969430498 Gezinsblad  |  Familiekaart
• Gezin Nijhuis / Nienhuis, Anna Maria,   geb. voor 1689,   ovl. 13 jun 1746, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD   (Leeftijd 57 jaar) 
• Getrouwd 24 jun 1705 Oldenzaal (gemeente), OV, NLD 
• “Adolf Frederik Holt burgersoon, en Anna Maria Niuwhuis mede burgerdogter in dese Stad”.

Kinderen:

• 1. Holt, Sophia,   ged. 14 apr 1706, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD 
• 2. Holt, Anna Geertruida,   ged. 5 jul 1708, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD  
• 3. Holt, Anna Margaretha,   ged. 16 jan 1712, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD 
• 4. Holt, Hermannus,   ged. 11 mrt 1714, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD 
• 5. Holt, Joanna Gertrudis,   ged. 26 jun 1717, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD +
• 6. Holt, Bernardus,   ged. 19 mrt 1720, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD 
• 7. Holt, Christianus,   ged. 11 jul 1722, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD 
• 8. Holt, Joannes Henricus,   ged. 1 jul 1726, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD 

https://www.historischekringlosser.nl/genealogie/getperson.php?personID=I9926&tree=1

• Ouders Anna Maria Niuwhuis: 
• Vader: Nijhuis / Nijenhuis, Bernardus,   geb. 4 jul 1641, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD,   ovl. 7 jan 1701, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD V  (Leeftijd 59 jaar) 
• Moeder: Hulst, Geertruid,   geb. vóór 1657, Oldenzaal (gemeente), OV, NLD
• Getrouwd: 10 mei 1676 Oldenzaal (gemeente), OV, NLD “Berent Nijhuis, Borgersoon et Geertruida Hulst ook Borgerdogter”.

Bij de geboorte van Sophia Holt in 1706 is Amelia Holt doopgetuige. https://www.historischekringlosser.nl/genealogie/getperson.php?personID=I9920&tree=1

In 1714 is Johannes Henricus Holt doopgetuige.

Als ouders van Adolf Frederik Holt worden Herman Holt en Sophia Becker genoemd:

Den .30. Maij 1685 heefft Hermanus Holt, voor hem, sijn tegenwoordige en noch toekrijgende kinderen die burgerschap en het recht van dien van Oldensael van de Mag: gewonnen, het veraccordeerde aen deselve datelijk betaelt en voldaen http://boeken.fransenmedia.nl/wp-content/uploads/2017/07/Burgerboek-Oldenzaal.pdf 

514

Erschennen d’E. Berendt van Schaelen Maria d’Langen eheluiden, sij Maria g’assisteert met haeren man voorschr. tot dese acte gekoeren, ende toegelaetene mumbaer bekanden voor haaer, haere erffgenaemen ende naekoemelingen in reeden gangbaeren gelde, opgenoemen ende ontfangen te hebben, 300 Carl. gl. van den E. Joes Lambertus Becker, als respective ohm ende mombaer, van die onmundige kinderen van wijlen Hermen ten Holt, Sophia Becker gewesene eheluijden, met belofftenisse jaerlix ende alle jaer praecise op Midwinter met vive van t hondert te verrenten, maeckende jaerlix 15gl. vrij geldt, tot die afflosse toe, die d’een den anderen sal vrij staen te doen, doende gebruicklicke denuntiatie een halff jaer van te voren, en stellen comparanten tot verseeckeringe van die rentheffer, voor een speciael onderpandt, haren  eigendoemlicken tijnden, over het erve ende goet Everinck, in die marcke Boeninge gelegen, om in cas van misbetaelinge, niet alleen dit capitael maer oeick alle renten en kosten, so eenige daerop mogten loopen, kost ende schaedeloes te verhaelen, voorts alle haere andere goederen onder exspresse renuntiatie van alle exceptien, desen enigsins ter contrarie alles oprecht in meliori forma 1686 den 22 Jannuarij

Judex Rod: Wolter van Rensen Assess: Lubbertus Waterham Ger: Joes ten Dam

De tekst beschrijft de overeenkomst waarin Berendt van Schaelen en Maria d’Langen, geassisteerd door haar echtgenoot, erkennen dat ze een lening van 300 Karolusgulden hebben ontvangen van Joes Lambertus Becker, namens de minderjarige kinderen van Hermen ten Holt en Sophia Becker. Ze beloven de lening jaarlijks terug te betalen tegen een rente van vijf procent, tot de aflossing. Als zekerheid voor de lening stellen ze hun eigendomstitels over het landgoed Everinck. De akte is opgesteld op 22 januari 1686, met vermelding van de rechter en assessoren die het document hebben geregistreerd. http://boeken.fransenmedia.nl/wp-content/uploads/2022/09/ra-landgericht-Oldenzaal-inv-10-nw.pdf 

Becker is een vooraanstaande familie in Oldenzaal. Een vermoedelijke opa van Sophia is Heer Commissaris Bernardt Becker enook burgemeester van Oldenzaal.

https://www.steggink.org/transcripties/Oldenzaal_HuwNG16411677.pdf

Uit het kerkboek van Lingen wordt bij het huwelijk van Amelia Holt met Herman-Johan Kloppenborg vermeld dat zij uit Oldenzaal kwam.

De voogd na overleiden is Joes Lambertus Becker, een broer van Sophia Becker. Hermen Holt was in 1669 een hoge bediende (rentmeester) van de Heer tot Brantlecht etc http://boeken.fransenmedia.nl/wp-content/uploads/2022/09/ra-landgericht-Oldenzaal-inv-10-nw.pdf 

Brandlecht is een plaats vlak bij Nordhorn. Iets ten zuiden is een plaats Holt, tussen Oldenzaal en Bentheim.

Bij kerkgeschiedenis 1682 doop van een dochter van Herman Holt:

Samenvatting van deze doop (1682)

Kind: dochter van Hermannus Holt.

Plaats: kapel van Brandlicht.

Peetouders:

• Amalia Sibylla Elisabeth de Rede, jonkvrouw van Brandlicht, kanunnikes in (Rorichrode?),
• Albertus von Rede, heer van Brandlicht, Lengerich en Langen.

Ook een doop in 1680, waarschijnlijk zoon:

De peetouders waren:

• Isabella Dorothee de Rede van Brandlicht, kanunnikes in Beteln.
• Catharina Jansen, vrome vrouw uit Oldenzaal.

https://data.matricula-online.eu/en/deutschland/osnabrueck/brandlecht-unbefleckte-empfangnis-mariens/D7_001/?pg=3

Mogelijk familie van Bernard Holt, een hoge bediende in Zwolle. Er is ook een burgemeester Cornelis Vos.

Conclusie:

Amelia Holt is de dochter van Herman Holt en Sophia Becker, geboren in 1982 en gedoopt in Brandlecht bij Nordhorn genoemd naar peetmoeder Amalia Sibylla Elisabeth de Rede, jonkvrouw van Brandlicht. Herman Holt is overleden tussen 1685 en 1686. Sophia Becker overleden voor 1686. Sophia had een broer Joes Lambertus Becker. Amelia had een broer Adolf Frederik Holt, in Oldenzaal. Beiden erven van een familielid Johan Holt in 1710.

Er is geen direct bloedverwantschap met de Holt familie uit Holthausen.

Joannes Henricus Kloppenborg X Anna Aleid Hollen

Joannes Henricus Kloppenborg en Anna Aleid Hollen trouwden op 23-10-1787 in Freren met een dispensatie voor bloedverwantschap in vierde graad. Een van hun zestien betovergrootouders is dus hetzelfde.

De stamboom:

• Johan Hinrich Kloppenborg *21-9-1753 Freren, +3-11-1810 Freren
  • 1 Johan Anton Kloppenborg *3-4-1710 Freren, +3-3-1785 Freren
    • 2 Herman Johan Kloppenborg *c1680, +19-11-1756 Freren
      • 3 Hendrik Adolf Klop
      • 3 ?
    • 2 Amalia Wilhelmina Holt *c1685 Oldenzaal, +16-4-1758 Freren
      • 3 NN Holt
      • 3 ?
  • 1 Anna Gesina Aleid Slomer *26-12-1720 Freren, +14-3-1804 Freren
    • 2 Wilhelmus Heit *c1680 Beesten
      • 3 Helmich Heit
      • 3 ?
    • 2 Anna Sloemer *c1695? Freren
      • 3 NN Sloemer
      • 3 ?
• Anna Aleida Hollen 22-8-1756 Freren, +16-7-1859 Freren
  • 1 Nicolaus Egbert Hollen *26-5-1725 Freren, +21-3-1793 Freren
    • 2 Hermannus Hollen
      • 3 NN Hollen
      • 3 ?
    • 2 Joanna Maria Codde *c1698, +9-4-1783 Freren
      • 3 NN Codde
      • 3 ?
  • 1 Anna Maria Al Thunemans *29-9-1729 Freren, +31-12-1787 Freren
    • 2 Matthias Thunemans +4-2-1751 Freren
      • 3 NN Thunemans
      • 3 ?
    • 2 Aleidis Funcke -dit klopt waarschijnlijk niet –
      • 3 NN Funcke
      • 3 ?

Bij de overgrootvaders zijn geen overeenkomsten. Helaas ontbreken veel geboorteakten in Freren. Bij de huwelijken is Nicolas Codde vaak getuige, hij werkt waarschijnlijk bij de kerk, mogelijk als koster.